تبلیغات
مطالب اینترنتی - عروسک‌ها راوی فرهنگ ایران می‌شوند

عروسک‌ها راوی فرهنگ ایران می‌شوند

دوشنبه 10 مهر 1396 05:47 ق.ظ   نویسنده : نویسنده      



گشتی در موزه‌ی عروسك و فرهنگ ایران


عروسک‌ها راوی فرهنگ ایران می‌شوند


کودک و نوجوان > فرهنگی – اجتماعی – آریا تولایی:
«موزه‌‌ی عروسک و فرهنگ ایران» موزه‌ای است برای افسانه‌ها. فرهنگ شفاهی ایران پر از افسانه‌ها و آداب و رسوم محلی است؛ افسانه‌هایی که شاید خیلی از آن‌ها را نشنیده باشی.

دوچرخه شماره ۸۹۲

پوشش زن كرمانجی، از كردهای شمال خراسان

شاید ندانی که موجودات دریایی برای جنوبی‌ها چه‌قدر محترم‌اند. یا این‌که گرگ در فرهنگ ترکمن چه جانور مهم و با ارزشی است.

راستی چه‌قدر با پوشش محلی زنان مناطق گوناگون ایران آشنایی داری؟ موزه‌ی عروسک و فرهنگ ایران، جایی برای شنیدن این افسانه‌ها و غرق‌شدن در زندگی و خیالات مردمان بومی ایران است.

در یک ظهر گرم تابستانی، وارد افسانه‌های قدیمی مردمان روستاهای ایران می‌شوم. موزه‌ی عروسک پر از داستان و افسانه است. «علی گلشن» و «مسعود ناصری»، چندسال پیش «موزه‌ی عروسک‌های ملل» را تأسیس کردند و حالا بخش دوم این موزه که به‌تازگی افتتاح شده است، به عروسک‌ها و آداب و رسوم مردم ایران می‌پردازد.

دوچرخه شماره ۸۹۲

این‌جا هر عروسکی افسانه‌ای دارد. علی گلشن می‌گوید: «ما برای هرعروسک که پوشش زنان محلی و منطقه‌ای از ایران را نشان می‌دهد، یک افسانه انتخاب کرده‌ایم تا این افسانه‌های محلی را به بازدیدکنندگان، مخصوصاً بازدیدکنندگان کودک و نوجوان منتقل و آن‌ها را با داستان‌ها و آداب و رسوم محلی آشنا کنیم.»

در کنار عروسک زنی با پوشش اِوَزی (اوز: شهری در استان فارس)، داستان عروس اوز را می شنوم. داستان دختری که عروس درخت کُنار می‌شود. زنی که برای بچه‌دارشدن از درخت کنار کمک می‌خواهد و درخت به‌شرطی به او کمک می‌کند که وقتی دخترش بزرگ شد، او را عروس خودش کند.

سال‌ها بعد وقتی دختر بزرگ می‌شود، ناچار عروس درخت می‌شود. روزها زیر درخت کنار زندگی می‌کند و شب‌ها پسری را می‌بیند که از درون درخت بیرون می‌آید و با او صحبت می‌کند. روزی که دختر راز او را فاش می‌کند، پسر برای همیشه می‌رود و از این‌جا سفر دختر برای پیداکردن او آغاز می‌شود.

دوچرخه شماره ۸۹۲

پوشش زنی از چاه‌ورز، جنوب استان فارس

مسعود ناصری می‌گوید: «این افسانه‌ها سوژه‌های خوبی هستند. ما می‌توانیم برای پژوهش‌هایمان یا در داستان‌ها، تصویرگری‌ها و… از این افسانه‌ها ایده بگیریم.

این افسانه‌ها گنجینه‌ای از فرهنگ ماست که متأسفانه در حال فراموش‌شدن هستند. ما سعی کرده‌ایم در این موزه، ناشناخته‌ها را معرفی و فرهنگ ناملموس و شفاهی ایران را به کودکان و نوجوانان منتقل کنیم.»

روی ساز دختر ترکمن، تصویر گرگی نقاشی شده است. علی گلشن درباره‌ی نقش مهم گرگ در زندگی ترکمن‌ها توضیح می‌دهد و می‌گوید: «ما سعی کرده‌ایم برای هرمنطقه یک تم محیط‌زیستی هم در نظر بگیریم و جانور شاخص منطقه را معرفی کنیم تا بتوانیم پیوندی بین فرهنگ و محیط‌زیست ایجاد کنیم.»

دوچرخه شماره ۸۹۲

شماری از مسلمانان در برخی كشورهای اسلامی عروسك‌های بدون چهره می‌سازند.

عروسک‌های زنان بومی را «سارا حسینی» طراحی کرده؛ اما در میان عروسک‌های هر منطقه، عروسک‌های دست‌ساز محلی هم وجود دارند. آن‌ها را علی گلشن و مسعود ناصری در سفرهای خود از زنان محلی هدیه گرفته‌اند یا به سفارش آن‌ها ساخته شده‌اند.

بخش بعدی موزه، عروسک‌های «مژده دانش‌پژوه» از نویسندگان و مروجان ادبیات کودک نوجوان است. این‌جا عروسک‌های «هوشنگ مرادی‌کرمانی»، «مرتضی ممیز»، «صمد بهرنگی»، «جبار باغچه‌بان» و خیلی‌های دیگر را می بینیم.

علی گلشن در مورد این بخش توضیح می‌دهد:«این بخش فرصتی فراهم می‌كند كه با دیدن این عروسك‌ها بتوانیم این بزرگان را به بچه‌ها معرفی کنیم و درباره‌ی آثارشان صحبت کنیم.»

دوچرخه شماره ۸۹۲

شترهای حصیری در خراسان‌جنوبی

در طرف دیگر موزه، مجموعه‌ی عروسک‌هایی مومی‌، با لباس و پوشش دوره‌های مختلف تاریخی ایران قرار دارد.کودکان و نوجوانان ضمن مشاهده‌ی این عروسک‌ها، از حوادث مختلف تاریخی هم مطلع می‌شوند و با آن‌ها درباره‌ی این حوادث صحبت ‌می‌شود.

علی گلشن به پرده‌ی سفیدی اشاره می‌کند و می‌گوید: «در روزهای آینده قرار است این‌جا برای بچه‌ها، با عروسک‌ها نمایش سایه برگزار کنیم. همین‌طور بچه‌ها می‌توانند پشت پرده بروند و با عروسک‌هایشان نمایش اجرا کنند.»

مسعود ناصری درباره‌ی دیگر برنامه‌های موزه می‌گوید: «به‌زودی در موزه، شب‌های فرهنگی را برگزار می‌كنیم و هرشب به فرهنگ یک منطقه می پردازیم. شب ترکمن به‌زودی برگزار می‌شود.»

دوچرخه شماره ۸۹۲

پوشش زنی ازجزیره‌ی قشم

از سالن بیرون می‌آیم و به طبقه‌ی دوم می‌روم. این‌جا هم عروسک‌هایی با داستان‌هایی عجیب منتظرم هستند.

این‌بار خانم راهنما، داستان «بوکه‌ باران‌»ها، عروسک‌های کردی ویژ‌ه‌ی مراسم باران‌خواهی را برایم تعریف می‌کند؛ همین‌طور از عروسک‌های «لیلی» مربوط به نورآباد ممسنی که با یک نخ، رقص محلی می‌کنند و درجشن‌ها كاربرد دارند، سخن می‌گوید.

خیلی از عروسک‌ها چهره ندارند یا چهره‌شان با نخ‌های رنگی پوشیده شده است. وقتی دلیل این موضوع را می‌پرسم می‌گوید: «شماری از مردم کشورهای اسلامی معمولاً برای عروسک‌ها چهره نمی‌گذارند. زیرا اعتقاد دارند با این‌کار عروسک شبیه انسان می‌شود و این‌طوری آن‌ها در کار خداوند دخالت کرده‌اند.»

دوچرخه شماره ۸۹۲

گلیمی با نقش شیر روی دیوار نظرم را جلب می‌کند. گلیم مربوط به دختران بختیاری است. آن‌ها برای جواب‌دادن به خواستگارشان گلیمی می‌بافند و در پایان آن‌را به خانواده‌ی همسر هدیه می‌دهند. اگر دم شیر رو به بالا باشد نظرشان مثبت و اگر دم شیر رو به پایین باشد، نظرشان منفی است.

عروسک همسر ناصرالدین‌‌شاه و دخترش، انیس‌الدوله و تاج‌السلطنه را هم این‌جا می‌بینیم که نشان‌دهنده‌ی پوشش زنان قاجاری‌اند. انیس‌الدوله همسر مورد علاقه‌ی ناصرالدین‌شاه، نخستین زنی است که همراه شاه به سفر فرنگ می‌رود، اما هنوز پایش به آن طرف مرز نرسیده او را بر می‌گردانند!

در میان عروسک‌های قاجاری، عروسکی صدساله به اسم «وَبی» هم حضور دارد. وَبی در زبان کردی به‌معنی عروس است و این عروسک قاجاری، از صندوقچه‌ی مادربزرگی در سنندج به موزه رسیده است.

در بخش دیگر موزه ، عروسک‌های «باجی» حضور دارند. عروسک‌های تپلی که چهره‌ای شبیه تصاویر شناخته ‌شده از زنان دوره‌ی قاجار دارند. باجی‌خانم‌ها که ردیف توی قفسه نشسته‌اند، عروسک‌های معطری هستند که درون آن‌ها را با گیاهان دارویی پر كرده‌اند و از آن‌ها برای شناسایی عطر گیاهان دارویی استفاده می‌شود.

خانم راهنما توضیح می دهد از آن‌جایی که صورت باجی‌ها برجسته است، برای شناساندن عطر گیاهان به نابینایان هم استفاده می‌كردند.

دوچرخه شماره ۸۹۲

«دوتوك» از عروسك‌های محلی بلوچستان در كنار سفال‌های منقوش سراوان بلوچستان

از طبقه‌ی دوم که پایین می‌آیم، فکر می‌کنم بازدیدم از موزه تمام شده است. اما ناگهان متوجه زیرزمین می‌شوم. پله‌ها را پایین می‌روم و با نمایشگاه دیگری روبه رو می‌شوم. نمایشگاه اسباب‌بازی‌های تاریخی!

این‌جا اسباب‌بازی‌ها به تفکیک دوره‌های تاریخی، دسته‌بندی شده‌اند. از اسباب‌بازی‌های گلی باستانی تا ماشین‌کوکی‌های همین چندسال پیش. سیر تکامل اسباب‌بازی‌ها را می‌بینم که از دست‌ساز‌های ساده چوبی، به اسباب‌بازی‌های کوکی فلزی و پلاستیکی می‌رسند و بعدها برقی و پرسر و صدا می شوند.

اولین ساخته‌های شرکت‌های بزرگ اسباب‌بازی هم این‌جا وجود دارند. اسباب‌بازی‌هایی که با یک کوک ساده، حرکتی را ایجاد می‌کنند تا خوشحالی کودکی را فراهم کنند. البته خانم راهنما می‌گوید که هنوز بخش اسباب بازی‌ها کامل نیست!

در آخر هم فروشگاه موزه است که عروسک‌هایی دست‌ساز را برای فروش گذاشته‌اند. از موزه که بیرون می‌آیم، داستان‌ها و افسانه‌ها پشت در می‌مانند. فکر می‌کنم چه‌قدر جای این‌گونه داستان‌ها در زندگی امروزی ما خالی است. به‌خودم قول می‌دهم به‌زودی به موزه‌ی عروسک برگردم. یک بار بازدید برای شنیدن این همه افسانه کم است!

موزه‌ی عروسک و فرهنگ ایران، بخش دوم موزه‌ی عروسک‌های ملل است که به تازگی تأسیس شده است. این موزه در خیابان سعدی، کوچه فیات، پلاک دو قرار دارد. برای اطلاعات بیش‌تر با این شماره‌ی 09360344672 تماس بگیرید.

دوچرخه شماره ۸۹۲

عكس‌های نمایشگاه: محمود اعتمادی



لینک منبع

مطلب عروسک‌ها راوی فرهنگ ایران می‌شوند در سایت مفیدستان.


لینک منبع و پست :عروسک‌ها راوی فرهنگ ایران می‌شوند
http://mofidestan.ir/%d8%b9%d8%b1%d9%88%d8%b3%da%a9%e2%80%8c%d9%87%d8%a7-%d8%b1%d8%a7%d9%88%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%db%8c%e2%80%8c%d8%b4%d9%88%d9%86%d8%af/
آخرین ویرایش: - -
دیدگاه ها ()
دوشنبه 10 مهر 1396 08:48 ق.ظ
صد سال ره مسجد و میخانه بگیری
عمرت به هدر رفت اگر دست نگیری
بشنو از پیر خرابات تو این پند
هر دست که دادی به همان دست بگیری
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ


نویسندگان

  • نویسنده (27)